skrywer

c2d4e8f13g5 Hendrik Ludolph Neethling Conradie (1889-1979)

---

Die Nu Munster Conradie-familieplaas is geleë op die pad tussen Worcester en Ceres, en langs die Breërivier, omtrent 3 of 4 myl van waar die pad aansluit by die Wolseley Ceres pad in Mosterthoek (Mitchellspas).  Groot dele van die plaas is eilande tussen die verskeie strome van die rivier.

Die plaas het ons voorsaat, Johannes Hendrik (bl), seun van ons stamvader, Frederik, se eiendom geword nadat hy met die eerste eienaar se dogter Rosa Swanepoel getroud is.  Omdat al die Conradies uit hierdie Johannes Hendrik stam -- sy enigste broer Frederik moes klein gesterf het -- het al die Conradies van hierdie plaas af uitgesprei na verskillende dele van die land.  Of Johannes sy laaste rusplek hier gekry het, kan nie bewys word nie, maar dit is waarskynlik.  Sy seum  Pieter (c2) moet ook hier begrawe wees, en c2d4 Pieter Jacobus is hier oorlede op 7.10.1838 en hier begrawe.  So laasgenoemde se seun Willem Stephanus (c2d4e6) en dié se seun Hendrik Francois (c2d4e6f5).

In my kinderdae was ek eenmaal hier saam met Frans Möller, seun van Catharina (Tannie) c2d4e6f13.  Toe het daar twee broers met nog getroude kinders op die plaas gewoon. Daar is gepraat van die Bohuis en die Onderhuis. Ons het die aand in die Onderhuis deurgebring en geslaap.  Van die jongmense in die huis was Gawie (c2d4e6f6g5) en Margaretha (g6), en die geselskap was lewendig, met baie gelag.  Ek weet van vyf gesinne wat later op die plaas gewoon het. 

Die pad het oor die werf gegaan en die Onderhuis het teen die pad aan die noordekant gestaan.  Al die ander huise was aan die anderkant van die pad met die groot Bohuis omtrent 50 tree van die pad.  Hierin het ou Oom Hendrik (c2d4e6f5) en Tant Sophia (Möller) in die noorde deel en hul seun Pieter Jacobus (c2d4e6f5g5> in die ander deel. Sy broer Willem Stephanus het in die huis agter die groot huis gewoon, en Oos van die groot huis, het c2d4e6f6g2 Willem Stephanus van die Onderhuis gewoon. In die Eilande het gewoon Hendrik Francois Bohuis en c2d4e6f6g3 Pieter Jacobus Hugo Onderhuis. 'n Paar myl van Nu Munster, na Worcester se kant, het Frans  Bohuis op La Plaisant gewoon, later op Romansrivier. Op Die Erf, 'n myl na Ceres se kant, het Oom Hendrik Möller gewoon, wat later na Wolseley getrek het. Koos Möller was my en Frans Möller van Koelfontein se maat.

Staaltjies van Oupa Pietjie (2d4)

Voor Nu Munster se voordeur het groot klip gelê.  Van die klip word vertel dat Oupa Grootjie later so swaar van lyf geword het dat hy nie meer op sy perd kon kom nie. Hy het toe 'n groot beloning beloof aan die een wat hom 'n groot klip sou besorg vanwaar hy op die perd sou kan klim.  Sy dogter het die beloning gekry, want sy het met behulp van volk daardie klip daar gelewer. Nou lê die klip nog onbeweeglik daar.

Die Oupa Grootjie, wat 19 kinders gehad het (by twee vrouens), het altyd tyd gevind vir 'n grappie of poets.  Op die plaas het ook 'n Gerber gewoon wat nie met 'n oorvloed van verstand bedeeld was nie, maar darem genoeg om skoene te repareer.  Hy het 'n perd gehad, maar kon nie altyd sy perd uitken nie.  By een geleentheid vra hy vir Oupa Pietjie om hom 'n perd te leen, om na Worcester te ry, daar sy eie perd se pote seer is.  Oupa sê goed, maar laat Gerber se eie perd opsaal, en vir hom bring.  By Plaisant ry Gerber aan, en vertel watter goeie man die neef Pietjie is.  Hier het hy nou weer vir hom 'n perd geleen.  Die mense sê : "Dis dan jou eie perd!"   "Dan het hy my weer verneuk!"

Een aand het Gerber gaan springhase jag, en het Oupa se wit perd doodgeskiet. Die volgende dag vat Oupa die geweer, stap na waar Gerber by die skoene sit en sê:  "Jy het gisteraand my perd doodgeskiet, ek gaan jou nou doodskiet". Gerber spring op, en hardloop, en Oupa skiet 'n skoot agter hom. Toe hy by Plaisant kom, kla hy : "Neef Pietjie het my doodgeskiet."

Een aand het 'n wewenaar, wat op 'n naburige plaas woon, daar kom kuier. Daar het ook 'n weduwee gekuier.  Die mans het laat gesels, en die weduwee het al gaan slaap.  Oupa vertel toe later vir die wewenaar dat hulle kerse op is en sê:  "Maar jy ken mos dle kamer en sal sonder 'n kers kan uittrek." Hy vat hom toe na die kamer waar die weduwee in dle bed lê. Toe hy meen dat dle wewenaar uitgetrek is, gaan hy in met 'n brandende kers en sê? "So, dan slaap jy by 'n weduwee."  Die ou man was bitter kwaad, en wou net voetsleep huistoe.  Oupa moes mooi soebat dat hy bly, want die wolwe was volop, en sou hom opvreet.

Oupa Pietjie het egter ook geweet om vir sy twee vrouens en neëntien kinders te sorg. In sy testament het hy aan elke kind 'n ledekant bemaak, en aan sy tweede vrou onderandere die wa, en 8 perde, met staanplek in die stal vir die agt perde. Die ou stalle, of 'n deel daarvan is nog op die plaas.

Oupa Pietjie se broer Willem Johannes (c2d5) het na Richmond (toe in die Graaff-Reinet distrik) getrek, en het daar 'n kroos verwek wat nie vir Oupa Pietjie se eie in getalle agterstaan nie. Hy het egster later weer op Nu Munster kom kuier, want van sy kinders is op Tulbagh gedoop.

LINKS Nu Munster se Familie begraafplaas. Daar is veel meer as net Conradies begrawe. Sommige van die ou grafskrifte is feitlik onleesbaar, en daar is 'n aantal grafte sonder grafstene.
 
 
 
 
 
 
 

Swellendam en Graaff-Reinet se Conradies moet dus almal spruit uit stamvaders wat op Nu Munster gebore is. Dit is die Mecca, waarheen menige Conradie sy pelgrimstog kan onderneem. Hulle sal dan nog 'n Pieter Jacobus daar aantref, wat op sy oudag, net so swaar van lyf, en meen ek, netso gasvry as sy oupagrootjie is, en hy is ook met 'n nooi Lötter getroud - oupagrootjie se tweede vrou was 'n Lötter.

Ek het nog van my Oupa Grootjie se kinders geken.  My Oupa Daniel (c2d4e8) -- eerste eienaar van Koelfontein -- het ek nie geken nie, want hy is oorlede in 1888, die jaar voor my geboorte, maar sy halwe broer (e16) Pieter Jacobus het ek in sy ou dag geken, toe ek by hom en Tant Miemie (c1d2e4f7) loseer het in 1907.  Hy was "Oom Dik Piet"  en het aan geheueverlies gely.  Hy het soms koers gevat die strate in, en ek of iemand anders moes agterna gaan om hom terug te bring. 

(Tant Miemie was die dogter van Hendrik Francois (cld2e4) van Romansrivier, later Ceres. Hy was diaken van Tulbagh se gemeente onder ds. Shand.  Hierdie streng leraar het geweier om vir Tant Miemie te doop, omdat haar pa op Sondag met sy ossewa gery het op pad van die Kaap, en dit was een van die oorsake van die afstigting van die Kruisvallei gemeente.  Tant Miemie was die goedheid self en vol liefde.)

Van hul kinders het ek geken:

• c2d4e16f2 Maria Magdalena getroud met Petrus Lodewikus Theron (cld2e4f1g4) van Leeufontein, Ceres, en al hul kinders. 

• f4 Susanna getroud met Hermanus Zulch en al hul kinders.

• f8 Hester getroud met Nicolaas Vlok en al hul kinders.

• f10 Johanna getroud met Philippus Malherbe en haar kinders minder goed.

•  f12 Ernst Lodewikus (Boy) was destyds nog ongetroud en kleremaker op Ceres. Hy is later getroud met Hettie Malan van Wellington. Na hy twee kinders by haar gehad het, het hy homself verongeluk met 'n skeermes.

Van c2d4e6 Willem Stephanus se kinders was

• f1 Anna Debora getroud met mv oupa Hendrik Ludolph Neethling, maar sy is oorlede twee jaar voor my geboorte.

• f3 Pieter Jacobus is met my se suster Margaretha (c2d4e8f6) getroud, en hulle kinders het ek byna almal geken. Hulle het Christiana toe getrek.

• f4 Hester was met my pa se oudste broer Daniel (c2d4e8f4) getroud, en sy was my ander ma op Koelfontein. (Sien my beskrywing van "Koelfontein en sy mense soos ek hulle geken het.")

• f5 Hendrik Francois kan ek nie onthou of ek hom gesien het nie, maar van sy weduwee Tant Sophia weet ek dat sy in die Bohuis gewoon het. En haar kinders het ek almal geken.
 
Vir c2d4e6f5g3 Oom Frans het ek goed geken toe hy op Plaisant gewoon het, want in 1911 en 1912 het ek baie by sy dogter gekuier, en weer omtrent 1930 met my gesin 'n paar dae op Romansrivier by hulle gekuier. 

Intussen het daar 'n hofsaak plaasgevind tussen hom en my neef Danie Rossouw, eienaar van Plaisant oor waterregte. Ek weet te min hiervan om daaroor uit te wy.  Maar ek onthou dat Oom Frans baie bevriend was met Oom ryk Rossouw wat op Wolseley gewoon het, sodat hy gemeen het dat hy Plaisant van Oom Rossouw gaan erf, maar intussen is my neef Danie Rossouw van Dassieklip, P.A. Hamlet, met die Oom Rossouw se dogter getroud, en Oom Frans het kennis gekry om Plaisant te verlaat.  Solank hy op Plaisant gewoon het, het hy Romansrivier se water op Plaisant gebruik en nou dat hy op Romansrivier woon, het hy sy plaas se water wegkeer, en hieruit het die hofsaak gespruit.  Ook uit hierdie hofsaak het 'n regsbeginsel ontstaan wat later as presedent in ander sake aangehaal is.    Maar ek onthou ook nie meer wat hierdie regsbeginsel is en wie die wenner van die saak was nie. Ek meen dat Oom Frans aan die kortste end getrek het. 

Sy seun Hennie, wat in 1911 op S.A.K. was, toe ek 'n Matie was, het tering   opgedoen en verligting kom soek met 'n toer in die droër klimaat en het ook 'n paar dae by my op Ficksburg kom bly.  Later kon ek hom nog weer in sy buitekamer op Romansrivier gaan groet kort voor sy dood in 1918. Hy was 'n opgeruimde maat. 

Susie en ek het nie mekaar gekry nie, maar ons het goeie maats gebly, en sy het my baie gehelp met die geslagregister. In Jan. 1941 het ek by hulle aangery daar kort bokant Breërivierstasie, maar net gegroet en verder gery.  In 1946 is sy oorlede. Haar broer Willie het eienaar van Romansrivier geword en 'n flukse boer.

• Van f6 Willem Stephanus weet ek niks, behalwe dat hy in die Onderhuis gewoon het. Maar sy kinders het ek almal op 'n manier geken: 
 
By Tant Catharina (gl) en Oom Johan Gerber was ek dikwels aan huis op Wolseley.
By g2 Oom Dik Willie op Nu Munster ook verskei male. 

By Oom Pieter (g3) op die eiland ook een of twee maal. 

Met g4 Oom Gawie het ek dikwels in aanraking gekom.  Hy is op hoë ouderdom twee maal getroud met twee halwe susters, dogters van sy oom, Oom Davie (c2d4e6f16). 

By g5 Margaretha Malan was ek ook eenmaal aan huis oorkant Breërivier.

• f7 Francois Daniel het op Wolseley gewoon en ek was minstens eenmaal by hom aan huis.  Ook by sy seun Willem Stephanus (g2) was ek eenmaal in die aand aan huis toe hy in Boontjiesrivier gewoon het.  Met sy beroemde dogter, Dr Elizabeth (h1) het ek nie persoonlik in aanraking gekom nie, maar sy het uit Amsterdam aan my geskryf na ek 'n oproep gedoen het vir die Conradie fees van 1939.  Sy het ook ingewillig om as spreekster op te tree.  Ongelukkig is sy toe skielik oorlede in Amsterdam en 'n paar sprekers kon oor haar en haar werke praat.

• f9 Margaretha se familienaam was Harta -- Harta de Wet van Artois -- by wie ek saam met my neef Hennie Retief van Weltevrede, meer as eenmaal aan huis was. Een aand het ons daar gewag vir die trein om iemand te ontmoet.  Hulle het vir ons koejwels gegee om te eet.  Dit was die eerste maal dat ek dit eet en dit het my sommer baie siek gemaak en jare daarna kon ek net nie die reuk van koejawels verdra nie.

• fl3 Catharina was bekend as Tannie.  Sy was getroud met Oom Hendrik Möller en het gewoon, eers op Visgat, deel van Koelfontein, en later in Die Kloof, wat hul eiendom geword het.  Hulle het drie dogters en 'n seun gehad.  Een dogter is op Visgat oorlede.  Die seun Frans en ek was groot maats en ek maak dikwels van hom melding. Tannie was baie bysiende en moes die naald vlak voor haar oë hou om die garing deur te sukkel, maar sy het al haar huis- en naaldwerk self gedoen.  Ek het baie by hulle gekuier, selfs na my troue as ons op die familieplaas is, stap ek oor na die Kloof.

• fl4 was Oom Danie Oukloof, omdat hy en Tant Martjie in my kinderdae op Ou Kloof gewoon het en ek een naweek ook daar deurgebring het. Tant Martjie was die suster van Mampie, my Oom Frikkie Neethling se vrou, wat ook ons peetma was na my ouers se dood.  Mampie en Tant Martjie het albei die gawe gehad om te praat, goed van tongriem gesny. Ou Kloof was die eerste ingang na die Tulbaghvallei, maar ek het geen kloof daar gesien nie. Oom Danie het sewe kinders gehad wat almal ongetroud was toe ek by hulle op Oukloof was. 
 
In Jan. 1911 was ek op die onthaal van gl Willem Stephanus en Hester Gerber waar ons tiekiedraai speletjies voor Oom Koos Gerber se deur op De Liefde gespeel het.  Willie is na Boshof en sy oudste seun is weer na De Doorns. Hierdie Danie het ek in 1949 op 'n Kerk kongres ontmoet.

Ek hoor dat Oom Danie en Tant Martjie van Oukloof na De Liefde getrek het, en na Oom Danie se dood, het Tant Martjie op Verkyker naby Wolseley gewoon, waar ek haar weer besoek het. Met hul seun Pieter was ek lank bevriend. Hy was baie jare lank die voorman van die Louw broers op Neethlingshof, Stellenbosch, en daar het ek hom besoek toe ek student op Stellenbosch was.  Hy is later met Wed. Ackerman getroud, en het op Stellenbosch gewoon. Hennie het ek laas in 1965 by die Wynkelders op Drosdy werksaam gesien. Hy en Frans (baie jare by Tokai) en Lenie (in tehuis vir Bejaardes op Worcester) leef nog.

• fl6 David Gideon, die jongste seun van Willem Stephanus, het op De Liefde gewoon -- 'n toonbeeld van godsdienstigheid. Dit was grootliks deur sy toedoen dat daar op die plaas 'n monument opgerig kon word toe die wyks biduur 80 jr oud was.  Sy buurman was Oom Albert Viljoen en die twee huise was langs mekaar, net die grens van die plase -- 'n muur het tussen deur geloop.  As die drie seuns van Oom Davie in die buitekamer op die lang stoep bymekaar is, waar ek ook soms geslaap het, was hulle baie onnutsig.

g4 die jongste Davie het in Oos-Afrika in Genl. Smuts se oorlog omgekom in 1915.  Albertus (g2) is soos die register toon, reeds in 1925 oorlede, sodat Willem Stephanus (gl) boer van die plaas gebly het, en sy pa se voetstappe ook in die kerkraad moes volg en dit waardiglik kon doen.  Hy is in 1973 oorlede.

g3 Maria was eers getroud met Tonie Retief van die Witbrug, en na sy dood is sy getroud met haar neef Gawie.

g5 By Oom Davie se tweede vrou het hy nog twee kinders gehad.  Mienie, wat na haar halwe suster se dood, met Oom Gawie getroud is, was 'n goeie mens.  Ek het eenmaal gehoor iemand sê van haar: "Daar is nou 'n ideale mens!" Na Oom Gawie se dood, het sy nog op Wolseley gewoon. 

g6 Pieter het op UK gestudeer, en is na Natal, waar hy 'n prokureur geword het.

Hier eindig my verhaal van Nu Munster se mense.

NASKRIF: c2d4e6f5g5h1 oom Hendrik Francois (Hempa), oorlede in 1990, was die laaste manlike Conradie eienaar van Nu Munster. Sy enigste seun Pieter Jacobus, het op agtienjarige ouderdom tragies gedurende sy dienspligjaar verongeluk. Oom Hempa se dogter Retha en haar man Hennie Kriel boer in 1999 steeds op die plaas. (2004: Retha is reeds oorlede)